b]=t vrhÌtK

b]=t vrhÌtK ¢gtü

b]=t vtuMfU ;ÀJtü fUt Çtkzth ni ;:t vti"tü fUtu me"u Fzt hnlu fUu r˜Y mntht =u;e ni > vti"tü fUtu yvlt seJl afU{ vqht fUhlu fUu r˜Y 16 vtuMfU ;ÀJtü fUe ytJëgfU;t ntu;e ni> gu ;ÀJ ni:

bwÏg ;ÀJ :

fUtcol, ntRztusl, yt¢mesl, lºttsl, VUtôVUtuhm, vtuXtN,friÖëtgb, bîÉlerNgb ;:t mÖVh >

mqÌb ;Àa:

sô;t, bîÉles, ;töct, ˜tin, ctuhtul, btur˜czulb J ¢˜tuhel >

Rl mÇte ;ÀJtü fUt mk;wr˜; btºttt bü Œgtud fUhlu mu ne Wvgw¢; vi=tJth ˜e st mfU;e ni>

gr= rfUme Çtkzth mu fUuJ˜ rlífUtml ne ntu;t hnu ytih Wmbü rlífUtrm; btºttt fUe vqr;o l fUe stg stu fUwA mbg ct= Jn Çtkzth Ft˜e ntu st;t ni> XefU gne =Nt nbthu b]=t fUe nî> ˜dt;th VUm˜ WÀvt=l bü J]rÅ YJbT cZ;e mÎtl Fu;e fUu vrhKtb ôJÁv IttuMfU ;ÀJtü fUt †tm Çte cZ hnt ni> vhk;w WJohfUtü YJbT htmtgrlfU Ft=tü Åtht WlfUe vqr;o vqhe ;hn mu lnek ntu vt hne ni> rsmmu nbthe Çtqrb fUe WJoht Nr¢; ÌteK ntu;e st hne ni>

b]=t vrhÌtK fUu W=T=uëg

* b]=t fUe WJoht Nr¢; fUe stka fUhfUu VUm˜ J rfUôb rJNuM fUu r˜Y vtuMfU ;ÀJtü fUe mk;wr˜; btºttt fUe rmVUtrhN fUhlt ;:t gn btdo=Nol fUhlt rfU WJohfU J Ft= fUt Œgtud fUc ytih fUimu fUhü>

* b]=t bü ˜JK;t, Ìttheg;t ;:t yb˜eg;t fUe mbôgt fUe vnatl J stka fUu yt"th vh Çtqrb mw"thfUtü fUe btºttt J ŒfUth fUe rmVUtrhN fUh Çtqrb fUtu rVUh mu fU]rM gtuÉg cltlu bü gtud=tl fUhlt >

* VU˜tü fUu ctd ˜dtlu fUu r˜Y Çtqrb fUe Wvgw¢;;t fUt v;t ˜dtlt >

* rfUme dtkJ, rJfUtm Fãz, ;nme˜, rs˜t, htßg fUe b]=tytuk fUe WJoht Nr¢; fUtu btlråtºtt vh Œ=rNo; fUhlt ;:t WJohfUtü fUe ytJëgfU;t fUt v;t ˜dtlt > Rm ŒfUth fUe mqalt Œ=tl fUh WJohfU rlbtoK, rJ;hK YJk Wvgtud bü mntg;t fUhlt >

ŒgtudNt˜t bü b]=t fUe stka

b]=t vrhÌtK fUu r˜Y mcmu vn˜u b]=t fUt lbqlt r˜gt st;t ni> RmfUu r˜Y sÁhe ni fUe b]=t fUt lbqlt vqhu Ìtuºtt fUt Œr;rlr"ÀJ fUhu> gr= b]=t fUt lbqlt XefU Zkd mu lnek r˜gt dgt ntu ytih Jn b]=t fUt mne Œr;rlr"ÀJ l fUh hnt ntu ;tu Çt˜u ne b]=t vrhÌtK bü rfU;le ne mtJ"trlgtk ¢gtü l ch;e stYk, WmfUe rmVUtrhN mne lnek ntu mfU;e > y;& Fu; fUe b]=t fUt lbqlt vqhe mtJ"tle mu ˜ult atrnY >

ytJëgfU mtbd{e

lbqlt ˜ulu fUu r˜Y rlöl mtbtl fUe ytJëgfU;t ntu;e ni stu rfUme Çte rfUmtl fUu vtm Wv˜ç" ntu;t ni> lbqlt ˜ulu fUu r˜Y mÇte mtbtl mtVU ntulu atrnY rsmmu b]=t =qrM; l ntu>

* Fwwhve, VUtJzt, ˜fUze, gt I˜trôxfU fUe Fwhale

* ctrÖx, xT[u, gt I˜trôxfU fUe :i˜e >

* vul, "tdt, b]=t fUt lbqlt, mqalt vºttfU

b]=t fUt lbqlt ˜ulu fUe rJr"

* rsm sbel fUt lbqlt ˜ult ntu Wm Ìtuºtt vh 10-15 sdntü vh rlNtl ˜dt ˜ü>

* awle dRo sdn fUe Wvhe m;n vh gr= fUqzt fUhfUx gt Îttm RÀgt=e ntu ;tu Wmu nxt =ü>

* Fwhve gt VUtJzu mu 15 mube dnht dzTZt cltYk> RmfUu YfU ;hVU mu 2-3 mube btuxe vh; Wvh mu leau ;fU W;th fUh mtVU ctrÖx gt xT[u bü zt˜ =ü> Rme ŒfUth NuM awle dRo 10-15 sdntü mu Çte Wv lbqlu RfUxTTXt fUh˜ü>

* yc vqhe b]=t fUtu yåAe ;hn nt: mu rb˜t ˜ü ;:t mtVU fUvzu gt xc bü zt˜fUh Zuh clt˜ü> ykdw˜e mu Rm Zuh fUtu ath chtch Çttdtü bü ctkx =ü> ytblu mtblu fUu =tu chtch Çttdtü fUtu Jtrvm yåAe ;hn mu rb˜t ˜ü> gn ŒrfU{gt ;c ;fU =tunhtYk sc ;fU ˜dÇtd yt"t rfU˜tu b]=t l hn stY> Rm ŒfUth mu YfUºtt rfUgt dgt lbqlt vqhu Ìtuºtt fUt Œr;rlr"ÀJ fUhudt>

* lbqlu fUtu mtVU I˜trôxfU fUe :i˜e bü zt˜ =ü> ydh b]=t de˜e ntu ;tu Rmu Atgt bü mqFt ˜ü> Rm lbqlu fUu mt: lbqlt mqalt vºttfU rsmbü rfUmtl fUt ltb J vqht v;t, Fu; fUe vnatl, lbqlt ˜ulu rfU r;r:, sbel fUt Z˜tl, rmkatRo fUt Wv˜ç" ôºtttu;, vtle rlfUtm, yd˜e ˜e stlu Jt˜e VUm˜ fUt ltb, rvA˜u ;el mt˜ fUe VUm˜tü fUt çgtiht J fUtuRo yàg mbôgt ytr= fUt rJJhK, fUvzu fUe :i˜e bü hFfUh RmfUt bwTpTn ctk"fUh fU]rM rJfUtm ŒgtudNt˜t bü vrhÌtK nu;w Çtus =uJü>

mtJ"trlgtk

* b]=t fUt lbqlt Rm ;hn mu ˜ult atrnY rsmmu Jn vqhu Fu; fUe b]=t fUt Œr;rlr"ÀJ fUhü> sc YfU ne Fu; bü VUm˜ fUe cZJth bü gt sbel fUu dZl bü, hkd J Z˜tl bü yk;h ntu gt VUm˜ y˜d-y˜d ctuge stle ntu gt Œck" bü yk;h ntu ;tu nh Çttd mu y˜d lbqlu ˜ulu atrnY> gr= Wvhtu¢; mÇte rô:r; Fu; bü YfU sime ntu ;c YfU ne lbqlt r˜gt st mfU;t ni> Ægtl hnu rfU YfU ;bqlt ßgt=t mu ßgt=t =tu ni¢xugh mu r˜gt st mfU;t ni>

* b]=t fUt lbqlt Ft= fUu Zuh, vuztü, buztü, Z˜tltü J htô;tü fUu vtm mu ;:t Yime sdntü mu stu Fu; fUt Œr;rlr"ÀJ lnek fUh;e ni l ˜ü>

* b]=t fUu lbqlu fUtu =qrM; l ntulu =ü> RmfUu r˜Y mtVU ytisthtü mu lbqlt YfUºtt fUhü ;:t mtVU :i˜e bü zt˜ü> yume :i˜e fUtb bü l ˜tYk stu Ft= YJk yàg hmtgltü fUu r˜Y Œgtud bü ˜tRo dRo ntu>

* b]=t fUt lbqlt cwytRo mu ˜dÇtd YfU btn vqJo fU]rM rJfUtm ŒgtudNt˜t bü Çtus =ü rsmmu mbg vh b]=t fUe stka rhvtuox rb˜ stYk YJk WmfUu ylwmth WJohfU YJk mw"thfUtü fUt Wvgtud rfUgt st mfUu>

* gr= Fze VUm˜ bü vtuMfU ;ÀJtü fUe fUbe fUu ˜ÌtK r=FtRo =ü ytih b]=t fUt lbqlt ˜ult ntu ;tu VUm˜ fUe fU;thtü fUu cea mu lbqlt ˜ult atrnY>

* rsm Fu; bu fUkvtuôx, Ft=, aqlt, rsImb ;:t yàg fUtuRo Çtqrb mw"thfU ;ÀfUt˜ zt˜t dgt ntu ;tu Wm Fu; mu lbqlt l ˜ü>

b]=t fUu lbqlu fUu mt: mqalt vºtt yJëg zt˜ü rsm vh mtVU yÌthtü bü lbqlt mkcr"; mqalt YJk rfUmtl fUt vqht v;t r˜Ft ntu>

mqÌb ;ÀJtü fUe stka fUu r˜Y lbqlt ˜u;u mbg yr;rh¢; mtJ"trlgtk

"t;w mu clu ytisthtü gt c;oltü fUtu fUtb bü lnek ˜tYk ¢gtürfU Rlbü ˜tin, sô;t J ;tkct ntu;t ni> sntk ;fU mkÇtJ ntu, I˜trôxfU gt ˜fUze fUu ytisth fUtb bü ˜ü>

gr= b]=t Ftu=lu fUu r˜Y VUtJzt gt Fwhve ne fUtb bü ˜ule vzu ;tu Ju mtVU ntule atrnY> RmfUu r˜Y dZZt clt ˜ü J YfU ;hVU fUe vh; ˜fUze fUu atizu VUxTxu gt I˜trôxfU fUe VUxTxe mu FwhafUh b]=t ctnh rlfUt˜ =ü> rVUh Rm I˜trôxfU gt ˜fUze fUu VUxTxu mu 2-3 mube btuxe vh; Wvh mu leau ;fU 15 mube ytih vqJo c;tRo dRo rJr" fUu ylwmth 10-15 sdntü mu b]=t YfUºtt fUhfUu b]=t fUt lbqlt ;igth fUh mqalt vºttfU mrn; fU]rM rJfUtm ŒgtudNt˜t bü Çtus =ü>

b]=t fUt lbqlt fUc ytih fUntk Çtusü ?

Fu; rsmfUe b]=t fUe stka fUhJtle ntu, WmfUt lbqlt cwJtRo mu 1 zuZ btn vn˜u ˜ufUh, yvlu Ìtuºtt fUe b]=t vheÌtK ŒgtudNt˜t bü Çtus mfU;u nî> htsô:tl fU]rM rJëJrJ"t˜g fUu yk;do; fUtgoh; rJrÇtàl fU]rM ylwmk"tl fUü={tü mu Çte Rm mk=Çto bü b== ŒtI; fUe st mfU;e ni> YrXfU fUe fU]MfUtü fUe b]=t vheÌtK fUu yt"th vh WJohfU Œgtud bü Çthvqh b== fUh hnt ni>

Copyright@Rajasthan Agricultural University

 
         
Introduction Soil Testing Hybrid Varities Crop Diseases Vegetables Ask Us Contact Us